ซ่อมบำรุงและบริการ

1. ทำไมต้องซ่อมบำรุง?

เครน รอก และลิฟท์เป็นเครื่องจักรที่ทำงานหนักทุกวัน การสึกหรอเกิดขึ้นตลอดเวลา ถ้าปล่อยจนพังค่อยซ่อม (Breakdown Maintenance) จะเสียทั้งเวลา เงิน และอาจเกิดอุบัติเหตุร้ายแรง การบำรุงรักษาเชิงป้องกัน (Preventive Maintenance) ช่วยให้ผู้ประกอบการประหยัดต้นทุนค่าใช้จ่ายได้ในระยะยาว สามารถวางแผนและดำเนินการซ่อมบำรุงเครื่องจักรเบื้องต้นได้ตั้งแต่เนิ่นๆ ป้องกันการเสียหายชำรุดที่รุนแรง

2. ประเภทของการซ่อมบำรุง

2.1 การบำรุงรักษาเชิงป้องกัน (Preventive Maintenance / PM)
คือการวางแผนเข้าตรวจเช็กและดูแลตามรอบเวลาที่กำหนด ก่อนที่จะเกิดปัญหา
ตรวจเช็คและซ่อมบำรุงเครนตามรายการกว่า 30 รายการ บริการดูแลเครนรายปี โดยเข้าตรวจเช็คและซ่อมบำรุงปีละ 4 ครั้ง
งาน PM ที่ต้องทำเป็นประจำ ได้แก่: ตรวจสอบสภาพลวดสลิงหรือโซ่ (รอยขาด สึกหรอ บิดงอ), ตรวจสอบเบรก (ผ้าเบรก ระยะห่าง แรงเบรก), ตรวจสอบตะขอยก (บิดงอ แตกร้าว สลักนิรภัย), หล่อลื่นจุดหมุนและเฟือง, ตรวจสอบล้อวิ่งและราง (สึกหรอ ร่องล้อ), ตรวจสอบระบบไฟฟ้าและตู้ควบคุม, ตรวจสอบลิมิตสวิตช์ทุกตัว, ตรวจสอบระบบจ่ายไฟ (รางไฟ สายเคเบิล), เปลี่ยนน้ำมันเกียร์ตามรอบ, ทำความสะอาดมอเตอร์และระบายความร้อน

2.2 การซ่อมแซมเมื่อเกิดปัญหา (Corrective / Breakdown Maintenance)
คือการซ่อมเมื่อเครื่องเสีย พัง หรือทำงานผิดปกติ
ปัญหาที่พบบ่อย ได้แก่: มอเตอร์ไหม้หรือร้อนผิดปกติ, เบรกไม่ทำงานหรือล็อกไม่อยู่, คอนแทคเตอร์หน้าสัมผัสไหม้, สลิงขาดหรือหลุดร่อง, โซ่ยืดเกินพิกัด, เฟืองสึกหรอ, ลิมิตสวิตช์ไม่ตัด, ล้อเครนสึกหรือตกราง, ระบบรีโมทไม่ตอบสนอง, ระบบไฮดรอลิกรั่ว (สำหรับลิฟท์)

2.3 การโอเวอร์ฮอล (Overhaul)
คือการรื้อเครื่องทั้งหมดเพื่อตรวจสอบ ซ่อม เปลี่ยนอะไหล่ แล้วประกอบใหม่ เหมาะกับเครนและรอกที่ใช้งานมานาน สภาพเสื่อมโดยรวม

3. การตรวจสอบตามกฎหมาย (ปจ.1 / ปจ.2)

ปจ.1 คืออะไร?
ปจ. ย่อมาจาก "ปั้นจั่น" หรือที่เรียกกันติดปากว่า "เครน" กฎหมายระบุว่าต้องทำการตรวจ ปจ.1 ตามที่กฎหมายกำหนด และให้วิศวกรเซ็นต์รับรองความปลอดภัย
ปจ.1 (ปั้นจั่นชนิดอยู่กับที่) ครอบคลุมอุปกรณ์เหล่านี้: เครนเหนือศีรษะ (Overhead Crane), เครนขาสูง (Gantry Crane), เครนแขนหมุน (Jib Crane), รอกไฟฟ้าโซ่/สลิง, ลิฟท์ขนส่งวัสดุ, กระเช้าไฟฟ้า (Gondola)
ปจ.2 (ปั้นจั่นชนิดเคลื่อนที่) ครอบคลุม: รถเครน (Mobile Crane), รถเฮี้ยบ (Truck Loader Crane), เรือเครน
ความถี่ในการตรวจ
ตามกฎกระทรวง กำหนดให้ต้องตรวจสอบส่วนประกอบและอุปกรณ์ของปั้นจั่นตามรอบที่กฎหมายกำหนด โดยวิศวกรเครื่องกลระดับสามัญขึ้นไปที่ขึ้นทะเบียนตามมาตรา 9 หรือ 11 เป็นผู้ตรวจและเซ็นรับรอง
สิ่งที่ต้องตรวจตามแบบ ปจ.1
รายการตรวจสอบครอบคลุมกว่า 30 รายการ ได้แก่ โครงสร้างเครน (คาน ขา ข้อต่อ), ลวดสลิง/โซ่ (สภาพ ขนาด การสึกหรอ), ตะขอยก (รอยร้าว บิดงอ สลักนิรภัย), เบรก (ทุกมอเตอร์), ล้อวิ่ง ราง บูชชิ่ง, ระบบไฟฟ้าและตู้ควบคุม, ลิมิตสวิตช์ (บน ล่าง ปลายราง), ระบบจ่ายไฟ (รางไฟ สายเคเบิล), ชุดควบคุม (Pendant/Remote), สัญญาณเตือน, ป้ายพิกัดน้ำหนัก, การทดสอบน้ำหนัก (Load Test)
การทดสอบน้ำหนัก (Load Test)
ใช้ลูกตุ้มน้ำหนักจริงทดสอบว่าเครนสามารถยกได้ตามพิกัดที่กำหนด (SWL — Safe Working Load) อย่างปลอดภัย โดยทั่วไปจะทดสอบที่ 100% และ 125% ของพิกัดยก

4. รายการซ่อมบำรุงแยกตามอุปกรณ์

4.1 เครนโรงงาน (Overhead Crane)
ผู้ใช้งานควรตรวจสอบสภาพของเครนก่อนการใช้งานเป็นประจำทุกวัน ด้วยวิธีการตรวจสอบสภาพแบบ Inspection ได้แก่ ตาดู หูฟัง นั่นคือ การตรวจสภาพด้วยสายตา การทดสอบฟังก์ชั่นเพื่อฟังเสียงการทำงาน และการทดสอบการเคลื่อนที่
ตรวจทุกวัน (ก่อนใช้งาน): ตรวจสภาพสลิง/โซ่ด้วยสายตา, ทดสอบเบรกยก-ลง, ทดสอบลิมิตสวิตช์, ฟังเสียงผิดปกติ (เฟือง มอเตอร์ ล้อ), ตรวจสภาพตะขอและสลักนิรภัย
ตรวจทุก 3 เดือน (PM ราย Quarter): หล่อลื่นเฟือง ลูกปืน จุดหมุน, ตรวจสอบความตึงสลิง, ตรวจสอบสภาพผ้าเบรก, ตรวจสอบจุดต่อสายไฟในตู้ควบคุม, ตรวจสอบสภาพรางไฟ/สายเคเบิล, ทำความสะอาดมอเตอร์
ตรวจทุกปี (ตรวจประจำปี): ตรวจสอบครบทุกรายการตามแบบ ปจ.1, ทดสอบน้ำหนัก (Load Test), เปลี่ยนน้ำมันเกียร์, ตรวจสอบโครงสร้าง รอยแตกร้าว รอยเชื่อม, วิศวกรเครื่องกลเซ็นรับรอง

4.2 รอกไฟฟ้า (Electric Hoist)
รอกโซ่ไฟฟ้า: ตรวจสอบโซ่ยก (ยืด สึก สนิม), ตรวจเฟืองโซ่ (สึกหรอ ฟันหัก), หล่อลื่นโซ่ยก, ตรวจเบรก, ตรวจคอนแทคเตอร์ภายในรอก, ตรวจสายไฟและปุ่มควบคุม
รอกสลิงไฟฟ้า: ตรวจลวดสลิง (เส้นลวดขาด สึก บิด หลุดร่อง), ตรวจดรัม (ร่อง สภาพผิว), ตรวจเบรก (ผ้าเบรก ระยะห่าง), เปลี่ยนน้ำมันเกียร์, ตรวจชุดเพลาและลูกปืน, ตรวจระบบไฟฟ้าภายในรอก
เมื่อไหร่ต้องเปลี่ยนสลิง/โซ่: สลิงเหล็กที่มีเส้นลวดขาดเกินมาตรฐาน, โซ่ที่ยืดเกิน 5% ของความยาวเดิม, มีรอยแตกร้าวหรือเสียรูปอย่างเห็นได้ชัด, สนิมรุนแรงจนกัดกร่อนเนื้อวัสดุ

4.3 ลิฟท์บรรทุกสินค้า (Cargo Lift / Freight Lift)
ลิฟท์ระบบไฮดรอลิก: ตรวจระดับน้ำมันไฮดรอลิก, ตรวจรอยรั่วตามข้อต่อและกระบอกสูบ, ตรวจสภาพท่อไฮดรอลิก, ตรวจปั๊มและมอเตอร์, ตรวจวาล์วควบคุม, เปลี่ยนน้ำมันไฮดรอลิกตามรอบ (ทุก 1-2 ปี หรือตามสภาพ), เปลี่ยนกรองน้ำมัน
ลิฟท์ระบบสลิง/โซ่: ตรวจสภาพสลิง/โซ่ยก, ตรวจเบรกมอเตอร์, ตรวจล้อนำทาง (Guide Roller), ตรวจรางนำทาง, ตรวจระบบล็อกประตูทุกชั้น (Door Interlock), ตรวจลิมิตสวิตช์บน-ล่าง, ตรวจระบบป้องกันน้ำหนักเกิน, ตรวจปุ่มกดเรียกแต่ละชั้น, ตรวจระบบหยุดฉุกเฉิน, ตรวจกันชน (Buffer) บน-ล่าง

ทำไมต้องซ่อมบำรุงสม่ำเสมอ

ป้องกันอุบัติเหตุร้ายแรง ลดเวลาหยุดเครื่อง (Downtime) ยืดอายุการใช้งานอุปกรณ์ ประหยัดค่าซ่อมใหญ่ในระยะยาว และเป็นไปตามที่กฎหมายกำหนด
สัญญาณเตือนที่ต้องหยุดใช้งานทันที: เบรกไม่ล็อก ของตกขณะยก, สลิงหรือโซ่มีรอยขาดเห็นชัด, เครนมีเสียงดังผิดปกติรุนแรง, ตะขอยกบิดงอหรือสลักนิรภัยหาย, กลิ่นไหม้จากมอเตอร์หรือตู้ควบคุม, ลิฟท์ไม่จอดตรงชั้นหรือประตูไม่ล็อก